Il verbo latino tradere, che significa consegnare o trasmettere, custodisce le origini della parola tradizione, sinonimo del complesso delle memorie, notizie e testimonianze, trasmesse da una generazione all’altra. In contrapposizione alla parola scomparsa, offre una connotazione positiva del passato e ben descrive lo sguardo di Chiara Navelli che pone l’accento su ciò che è stato, con la volontà di documentare per aggirare la perdita.
Nove persone, uomini e donne, diventano essi stessi testimonianza di resilienza contro lo scorrere del tempo, la quotidianità che cambia, una società in continua evoluzione. Nicola, Vera, Antonio, Gino, Remo, Anna, Angela, Vincenzo e i fratelli Massimo e Vincenzo, si lasciano fotografare, raccontando, attraverso una serie di segni quali gesti, sguardi, oggetti e ambienti, non solo frammenti di antichi mestieri, ma esperienze e atmosfere di una vita passata.L’autrice, con il suo lavoro, riprende e rafforza il forte legame che la comunità conserva con le proprie radici, restituendo alla collettività il valore di una memoria che si costruisce per addizione e mai per sottrazione.
Anne lu fattore
Anne, de soprannome lu Fattore,
‘na femmena d’ore!
Pristarelle abbijate a fatjà,
a dodece anne sapeje già ‘rricamà:
le centrine, le cullettine
arcamite, bbille addavere
come la fije e la nipote
che se le stregne la matine e la sere.
A Anne lu surrise nin ja manghe
e ‘na bbone parole spanne a destre e a manghe.
E nu che j vuleme bbene
j’augureme angore tand’anne serene.
Angiuline
Da Cullecurvine a ‘minute Angiuline,
a la famije de lu stroleche a’ ‘ndrate,
picchè tant’anne fà ‘nu Ferre s’à spusate.
‘Na bbelle pirsone, pronde a ‘iutà,
ma che s’à fatte simbre rispittà.
Pi cucinà ‘nsì pò tuccà,
di Angiuline volete sapè la specialità?
le fiadune: grusse, pijne e sapurite, bbune
e tutte quille chè l’ à magnate
di notte se l’à ‘rsugnate.
J piace la cumbagnje e nghe l’amicizie a tutte l’ore
se fà ‘na chiacchierate, ‘na risate nghe tutte lu core.
‘Ndonie
‘Ndonie de Valendine
‘n ‘ummenone nghe lu cirvelle fine!
Quande la machine nin j vò partì,
‘Ndonie saje sopre a lu trattore,
e a lu pajese arsaje de bbone ore.
S’assette a la panghine,
fà ddu chiacchiere nghe j sta vicine,
j piace a parlà nghe lu pajsane,
simbre pronde a azà la mane
pi salutà le bbelle femmine che vede a passà.
Gino lu Scarpare
Gine, lu Scarpare, à simbre fatijate,
da piccirille l’arte s’à ‘mbarate.
N’à state mì nu chiacchierone,
ma n’ommene gindile e bbone,
di pacinzie nu bbelle ccone nà tenute,
a cummatte nghe la ggende ore e minute.
Mo che stà ‘mbenzione se fà la camminate
pè la strate gnove, ‘sfaltate,
vicine a le casette
e là se uste la nature e l’arie fresche,
che j’allarghe lu pette.
Mulino Cappelli
Vi serve ‘na bbone farine?
A Moscufe avete minì, ci stà lu muline,
e chè muline!!
Angore nghe la prete lu rane macine
e a tutte l’ore truve la suline, la saragolle,
la caserecce e lu senatore cappelle.
Mincense e Massime, ddù fratille, ddù giujlle,
da la sere a la mattine
quande rane macine,
quande bbuste m’bacchette
pì la ggende c’aspette.
Nghe la semule ‘rmacinate quand’è bbune le tajarille!
Nghe lu fiore de farine chè bondà li turcinille!
Gnucche, biscutte, chitarrine, fettuccine,
tutte ci pù fà
e li baffe te fa leccà.
Nicole de Pacchiarelle
Pacchiarelle j si dice a Nicolone,
‘n ‘ommene grosse nghe lu core bbone,
de poche parole ma tè ‘nu vucione!
-Che t’avoje dotte? Esse piccò!-
Nicole è ‘nu fatiatore,
passe le jurnate sopre a lu trattore,
are, sumende, mete, tresche, piande le pummadore…
nghe le amice j piace a stà
e spesse e vulendire
‘mezze a la piazze le pù ‘ngundrà.
Appujate a lu mure
si fa pure ‘na pinnichelle pi la stracchità,
dopo ‘nu mbò fresche come ‘na rose stà,
pronde, nghe lu bicchijrucce de la birre, pì brindà.
Reme lu Pennese
Reme lu Pennese,
lu pustine de le muscufise,
quanda lettere e bullette à cunsjgnate,
sotte a acque, vende, nghe lu sole cucende,
tutte le jurne, verne e ‘state!
Remo pure nu bbrave sarte à ‘state,
sotte a la case, unite a lu padre,
quande caze, giacchette a cuscite, tajate!
Mo che stà ‘mbenzione, Remo lu Pennese
l’ ’ngundre spesse pe le strade de lu pajese,
tutte de nu pezze, ggendile, rispettose,
si dà da fà, mì s’arpose!
Arrete a lu cummune ci stà ‘na piazzette,
aunite a Ggiovine l’à fatte diventà nu giujllette:
lu saluttine, li fiure, li culure…
tutte quille che passe sende le ddure!
Vere de Sargende
Sott’acque e sotte a vende
‘ns’arrende Vere de Sargende,
lu guividdì nghe lu carrillucce
arsaje a lu mircatucce,
se fa la spisarelle,
nghe le amice ‘na chiacchieratelle.
Se cacche bullette da pagà
Vere pure a le poste và.
Verse mezzejurne, piane piane a ppete
si n’arcale da lu trappete.
Tè ‘na bbelle età,
ma li mine li fà ‘ngore vulà,
cume quande ere ‘na ggiuvinette
e lu telare a mmonde e bballe faceje truttà.
Quelle che cucine è ‘na bbondà
j’arijesce tutte quelle che fà,
j vo bbene tutte quinde:
fije, nipute, vicine e parinde.
Mincenze
Mincenze de Minotte
nin sone lu ddubbotte,
ma se j mitte ‘mmine ddù vrisciarille,
a la ggirate è pronde le cistarille.
E quande è bbille!!
Sembre ‘rricamite nghe le vrisce accuscì ‘ntriccite!
Ci pu mette lu pane, le caramelle, le pere…
Mincenze è ‘n ‘artista addavere!
Nin fa sole le cistarille,
t’è ‘na cocce che j và a mille:
pense, arflette, j piace a parlà
de politiche, de sport, de religgione
e nin finisce quà,
Mincenze scrive pure le poesie
e se ci stì aunite
t’arbijsce lu core de bellezze e allegrie.